Wojsławice – ratusz i pomnik Tadeusza Kościuszki- woj. lubelskie

0
195

Kiedy przejeżdżałam przez Wojsławice, zobaczyłam najpierw ratusz, a dopiero po zatrzymaniu się dojrzałam inne zabytki, nie wiem jak to się stało, ale ominęłam istniejącą synagogę, ale obiecuję Wam, drodzy Sympatycy 50ok.pl że uzupełnię i będzie reportaż.

Dwa słowa o wsi

Wojsławice – wieś w Polsce położona w województwie lubelskim, w powiecie chełmskim, w gminie Wojsławice[6][5]. Leży u źródeł rzeki Wojsławki (prawy dopływ Wieprza), na obszarze Działów Grabowieckich.

Dawniej miasto; uzyskały lokację miejską przed 1466 rokiem, zdegradowane w 1869 roku[7]W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa chełmskiego.

Wieś jest siedzibą gminy Wojsławice. Jest administracyjniw podzielona na pięć sołectw[8]. Według Narodowego Spisu Powszechnego z roku 2011 wieś liczyła 1509 mieszkańców i była największą co do liczby ludności miejscowością gminy[9].

Miejscowość w 2014 roku liczyła 1289 mieszkańców.”

źródło :https://pl.wikipedia.org/wiki/Wojsławice_(wieś_w_województwie_lubelskim)

Architektura rynku i wsi

„Układ

W środku Wojsławic znajduje się czworokątny rynek. Zabudowany jest budynkami drewnianymi i murowanymi ustawionymi kalenicowo. W kilku budynkach zachowały się jeszcze podcienie. We wsi został zachowany dawny układ urbanistyczny, w którym rynek spełnia funkcje handlowe i usługowe, a ulice podmiejskie mają charakter wiejski.

Chałupy

Wojsławicka chałupa posiada ściany z bali w zrąb na węgły z ostatkami. Dachy są czterospadowe lub z półszczytem górnym, kryte słomą. Również stodoły i obory mają czterospadowe dachy. Im starsza chałupa to dach jest bardziej stromy (do ok. 60 stopni). Gospodarstwa mają zabudowę typu okólnikowego, czyli budynki tworzą zwarty czworobok z dziedzińcem wewnątrz.”

źródło : https://pl.wikipedia.org/wiki/Wojsławice_(wieś_w_województwie_lubelskim)#Architektura

Historia

„Osadnictwo w okolicach Wojsławic rozpoczęło się w okresie neolitu. Świadczy o tym kamienny grób skrzynkowy odkryty na polach wsi Poniatówka w 1934 roku, pochodzący z połowy pierwszego tysiąclecia p.n.e. W Wojsławicach znajdowano toporki, grociki z krzemienia, groby popielnicowe i wczesnośredniowieczne kurhany. Istnieją przypuszczenia, że zamek w Wojsławicach został wzniesiony w miejscu wcześniejszego grodu.

Najstarsza odnaleziona pisana wzmianka o Wojsławicach pochodzi z albumu studentów Akademii Krakowskiej z 1404 roku – zapisani są tam bracia Andreas, Nicolas, Johannes Roslay de Voyslawycze dioec. Chelmensis[10].

W roku 1434 pojawia się wzmianka o Wojsławicach jako wsi należącej do katolickiej parafii kumowskiej.

Królewską wieś Wojsławice nadał Władysław Jagiełło na własność Janowi Ligęzie Czyżowskiemu herbu Półkozickasztelanowi krakowskiemu. Wtedy właśnie, około roku 1440, Wojsławice otrzymały prawa miejskie. Czyżowski ufundował drewniany kościół Najświętszej Maryi Panny i Wszystkich Świętych. Powstał również warowny zamek położony ok. 500 m na południowy wschód od miasta, na niedużym wzniesieniu, tuż za dawnym stawem.

W roku 1445 odnotowana jest pierwsza wzmianka o wojsławickich Żydach[11]

W 1466 roku zwołano tu sejmik ziemi chełmskiej, co świadczy o tym, że było to dobrze rozwinięte miasto.

W 1490 roku Wojsławice najechali Tatarzy i częściowo zniszczyli.

W 1497 roku zatrzymał się na zamku wielki mistrz krzyżacki Jan von Tieffen, idący z pomocą królowi Janowi Olbrachtowi w wyprawie wołoskiej.

Następnie Wojsławice przeszły w drodze spadku w ręce Jakuba Zakliki.

Od 1499 roku były w posiadaniu Hieronima Zaklika Czyżowskiego herbu Topór. Zwolnił on mieszkańców na 10 lat od obowiązków względem miasta i pomógł w odbudowie. W 1508 roku potwierdził przywileje lokacyjne. W akcie powtórzenia lokacji miejskiej mowa jest o istniejącym w Wojsławicach kościele oraz trzech cerkwiach prawosławnych – św. Eliasza, św. Onufrego i św. Praksedy[12].

Od XVI w. w Wojsławicach funkcjonowała gmina żydowska, a Żydzi stanowili około 20% mieszkańców miasta. W 1531 r. synagoga wojsławicka płaciła 15 florenów podatku. Fakt, iż w 1576 r. Żydzi płacili już 60 florenów, wskazuje, że wojsławicka gmina żydowska, podobnie jak całe miasteczko rozwijało się w bardzo dynamicznie.

W 1629 roku miasto przeszło we władanie Janusza Tyszkiewicza – wojewody kijowskiego, a następnie jego spadkobierców.

W 1636 roku z powodu pożaru spłonęły 64 domy. W XVII wieku w aktach grodzko-chełmskich odnotowano, że właścicielem Leszczan, Wólki Leszczańskiej i prawdopodobnie Maziarni był Andrzej Michał Kuropatnicki mieszkający we dworze w Wojsławicach. Kolejnym właścicielem miasta był Stefan Stanisław Czarniecki. W 1703 roku Wojsławice dziedziczy jego córka Zofia Aniela Potocka, żona Michała Potockiego – wojewody wołyńskiego.

W 1717 roku miejscowość zamieszkiwało 37% Żydów. Dzielnica żydowska usytuowana była w centrum miasta, w południowej części rynku.

W 1761 przybyła do miasta żydowska sekta frankistów. W 1761 roku wygnano z Wojsławic ortodoksyjnych Żydów w wyniku oskarżenia o mord rytualny. Frankiści zdziesiątkowani czarną ospą ostatecznie opuścili miasto w 1763 roku. Ortodoksyjni Żydzi ponownie mogli się tu osiedlać od 1780 roku. Przy placu targowym, na południe od rynku, została stworzona dzielnica żydowska. W 1780 roku powstała tam murowana bożnica, którą rozebrano w 1981 roku. W 1890 roku zbudowano obok druga bożnicę. Na terenie gminy znajdowały się dwa cmentarze. W 1928 roku w Wojsławicach zamieszkiwało już 57% Żydów[13].

W 1779 roku miasto otrzymała w spadku Humbelina z Potockich Kurdwanowska. Ponieważ chciała szybko odbudować strawione kolejnym pożarem miasto zezwoliła na ponowne osiedlenie się Żydów, dając im szereg ulg.

Zadłużone przez dzieci Humbeliny dobra odkupił Wojciech Poletyło, kasztelan chełmski, twórca magnackiej fortuny zwanej potocznie „państwem wojsławickim. W rękach tej rodziny pozostały aż do 1923 roku. Poletyłowie powiększali majątek skupując sąsiednie wsie i rozwijając gospodarkę rolną.

W pierwszej połowie XIX wieku Alojzy Poletyło, senator Królestwa Kongresowego rozbudował dwór oraz zbudował browar, gorzelnię, octownię, fabrykę sukna i fabrykę narzędzi rolniczych. We wsi Huta funkcjonowały: huta szkła i piec wapienniczy. Miasto było bardzo zaniedbane: ulice i rynek nie posiadały bruków, brak studni, zabudowa wyłącznie drewniana, chaotyczna, typu wiejskiego.

W 1863 roku oddział wojsk rosyjskich dokonał napadu na miasteczko. Splądrowano i zniszczono pałac Poletyłów.

13 stycznia 1870 r. pozbawiono Wojsławice praw miejskich[14].

W 1915 roku wieś stała się terenem działań wojennych. W najbliższej okolicy zginęło w walkach ok. 1400 żołnierzy rosyjskich i niemieckich. Kolejny pożar strawił część rynku, ulice Chełmską i Krasnystawską. Podupadł też majątek Poletyłów.

Na początku lat dwudziestych majątek Poletyłów został rozparcelowany. Folwark rozpadł się, a park został wycięty.

Przed II wojną światową Wojsławice liczyły ok. 3200 mieszkańców, w skład których wchodzili: Polacy, Żydzi i Ukraińcy.

W 1932 roku powstały w Wojsławicach dwie komórki KPP.

W czasie kampanii wrześniowej przez Wojsławice przechodziły liczne oddziały wojska polskiego ze składu Frontu Północnego idące z rejonu Chełma na południe, w stronę Zamościa i Tomaszowa, m.in. grupa operacyjna kawalerii gen. Andersa po walkach w rejonie Sawina. W Majdanie Ostrowskim 20 września 1939 roku stacjonowała 41 dywizja piechoty gen. W. Piekarskiego, przeprowadzając reorganizację.

25 maja 1940 roku SS rozstrzelało 12 osób, a 100 wywieziono do Niemiec. Wymordowano całkowicie miejscową ludność żydowską.

W Wojsławicach powstała siatka AK i BCh. W 1941 roku zorganizowano we wsi komórkę organizacji komunistycznej „Czerwona Partyzantka” (1942 rok, działał oddział pod dowództwem „Jurka”). W okolicy działała również grupa partyzancka dowodzona przez Konstantego Mastalerza ps. Stary (bitwa pod Nowym Folwarkiem – czerwiec 1942, 10 kwietnia 1944 roku zniszczenie niemieckiego urzędu pocztowego, inne akcje: likwidacja posterunków policji, urzędów gminnych i mleczarni kontyngentowych). W 1943 roku, w akcji prowadzonej przez Witolda Fałkowskiego ps. Wik, zniszczono urząd gminny w Wojsławicach, spalono wykazy kontyngentowe i rozbito mleczarnię.

17 kwietnia 1944 roku oddziały AK, BCh i AL, pod dowództwem por. Witolda Fałkowskiego „Wika” i komendanta miejscowego rejonu AK, stoczyły bitwę o Wojsławice. Zginął tu dowódca grupy partyzantów radzieckich major Nikołaj Fiodorow, odznaczony pośmiertnie gwiazdą Bohatera Związku Radzieckiego i Krzyżem Virtuti Militari oraz awansowany do stopnia podpułkownika. Była to najpoważniejsza akcja zbrojna na terenie powiatu chełmskiego w czasie okupacji. W hołdzie partyzantom, którzy polegli w bitwie o Wojsławice wystawiono pomnik przy ulicy Uchańskiej, obok domu kultury.

Wojsławice zostały wyzwolone 24 lipca 1944 roku przez oddziały 3 Armii Gwardyjskiej I Frontu Ukraińskiego.

8 marca 1945 roku grupa „Sokoła” dokonała w lesie wojsławickim zasadzki na grupę operacyjną z Komendy Powiatowej MO w Chełmie. W walce zginęło 6 milicjantów (dla upamiętnienia poległych, w 1969 r., wmurowano tablicę pamiątkową w budynku Urzędu Gminy)[15]. Po wojnie na terenie gminy działały oddziały UPA.

W 1947 roku Wojsławice zostały zelektryfikowane. Natomiast w 1962 roku zbudowano wodociąg.

Powstał również ośrodek zdrowia przy ulicy Uchańskiej, który kilka lat temu został zamknięty.

W 1957 roku wzniesiono na gruzach pałacu Poletyłów szkołę, która funkcjonuje do dziś.

12 maja 1985 roku gmina została odznaczona Orderem Krzyża Grunwaldu III klasy[16].

Przy ulicy Uchańskiej, jest wybudowany w 1968 roku Gminny Dom Kultury.

W Wojsławicach mieści się również regionalna Izba Pamięci w Gminnym Centrum Kultury gdzie są eksponaty z dziedziny archeologii, historii i etnografii. W lipcu 2003 roku z Izby Pamięci w skradziono siedem obrazów pochodzących z XVIII-XX w.”

źródło : https://pl.wikipedia.org/wiki/Wojsławice_(wieś_w_województwie_lubelskim)#Historia

Pomnik Tadeusza Kościuszki w Wojsławicach

Pomnik znajduje się po przeciwnej stronie drogi niż ratusz, koło pomnika jest tablica , która mówi o jego historii.

Ciekawostka

Wojsławice znane są z twórczości literackiej Andrzeja Pilipiuka, który umieścił tu akcję swoich opowiadań o przygodach zamieszkującego w sąsiednim Starym Majdanie wiejskiego egzorcysty i bimbrownikaJakuba Wędrowycza

źródło :https://pl.wikipedia.org/wiki/Wojsławice_(wieś_w_województwie_lubelskim)#Wojsławice_w_kulturze

Podsumowanie

Zapraszam na kolejne relacje z Wojsławic, muszę tu wrócić zobaczyć tę synagogę.

Johanka

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Proszę wpisać swój komentarz!
Proszę podać swoje imię tutaj