Józefów w powiecie biłgorajskim, woj. lubelskie - Macewa Pamięci, synagoga i ślady kultury żydowskiej

Jak byłam ostatnio w 2023 roku, nie wiedziałam o istnieniu tej synagogi, bo jest położona poza rynkiem, a ja byłam poprzednio ” na szybko” – tylko w centrum. Obecnie pełni rolę biblioteki.

Dwa słowa o Józefowie

„Józefów (inne nazwy: Józefów Biłgorajski, Józefów Ordynacki) – miasto w woj. lubelskim, w powiecie biłgorajskim, położone nad rzeką Niepryszką, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Józefów.

W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Józefów. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. zamojskiego. Według danych GUS z 31 grudnia 2019 r. Józefów liczył 2474 mieszkańców^[2].

Józefów leży w historycznej ziemi przemyskiej^[4], w centrum Roztocza i Puszczy Solskiej, nad rzeką Niepryszką. Do południowych granic miasta przylega Park Krajobrazowy Puszczy Solskiej, natomiast o ok. 4 km na północny zachód jest oddalona granica Roztoczańskiego Parku Narodowego. Działa tu kilka drobnych przedsiębiorstw przemysłowych (przemysł spożywczy i kamieniarski). Miasto jest także lokalnym ośrodkiem handlowo-usługowym dla mieszkańców okolicznych miejscowości.

Jest drugim miastem w Polsce o nazwie Józefów.”

źródło: https://pl.wikipedia.org/wiki/Józefów_(powiat_biłgorajski)

Pomnik „Macewa Pamięci” – odpowiedź GROK`a

„To prawdopodobnie „Macewa Pamięci” (lub powiązane upamiętnienie ofiar Holokaustu) w Józefowie Biłgorajskim (powiat biłgorajski, woj. lubelskie).

dzieje.pl„Macewa Pamięci” Jerzego KalinyOdsłonięto ją 13 lipca 2022 r. w 80. rocznicę zagłady miejscowych Żydów, przed dawną synagogą (ul. Krótka 10; obecnie biblioteka). To pierwsza z serii takich macew realizowanych przez Muzeum Getta Warszawskiego we współpracy z IPN w dawnych sztetlach.

1943.pl

Forma i symbolika:

Tradycyjna macewa (żydowski nagrobek) w formie tafli szkła z inskrypcją w językach polskim, angielskim i hebrajskim.
Osadzona w kamiennej ramie przypominającej otwarte drzwi, wykonanej z lokalnego piaskowca z józefowskich kamieniołomów.
Na framudze symboliczna mezuza (znak żydowskiego domu), podkreślająca przejście ze świata żywych do umarłych – „drzwi otwarte na zawsze”, z których wypędzono mieszkańców. 1943.pl

Inskrypcja upamiętnia blisko 2500 osób (ofiary getta w Józefowie z lat 1941–1942). Obok odsłonięto tablicę z nazwiskami rodzin (m.in. z Józefowa, Kalisza, Konina, Łodzi, Skulska, Ślesina, Rychwału).

historia.rp.pl

Kontekst historyczny – zbrodnia z 13 lipca 1942

Przed wojną Żydzi stanowili ok. 70–80% mieszkańców Józefowa (sztetl z synagogą, kirkutem, drukarniami, chederami i yeshivą). 13 lipca 1942 r. funkcjonariusze 101. Rezerwowego Batalionu Policyjnego z Hamburga (w ramach Akcji Reinhardt) przeprowadzili masową egzekucję. Po selekcji część młodych mężczyzn wysłano do obozów pracy, a głównie kobiety, dzieci i starszych (ok. 1300–1500 osób) rozstrzelano na Winiarczykowej Górze. Ciała pozostawiono w lesie (później pochowane na rozkaz Niemców). W listopadzie 1942 r. resztę Żydów wywieziono do Bełżca; żydowską dzielnicę spalono.

pl.wikipedia.org

Na miejscu egzekucji stoi wcześniejsze upamiętnienie (głaz/pomnik z 2016 r., częściowo ufundowany przez policję z Hamburga) z napisem o pokorze wobec ofiar i wskazaniem sprawców”

źródło: GROK